Η αρµενική γενοκτονία και ο ευκτήριος οίκος της Αγίας Σοφίας

Του Μουτζαχίτ Μπιλιτζί (εφ. Ταράφ, 18.4.2015)

Λόγω του ενδιαφέροντος που παρουσιάζει αναδημοσιεύουμε από την “Απογευματινή” Κων/πόλεως σε μετάφραση του κ. Θάνου Ζαράγκαλη άρθρο του Τούρκου Καθηγητού Κοινωνιολογίας και συγγραφέα κ. Μουτζαχίτ Μπιλιτζή που δημοσιεύηθηκε στην εφημερίδα “Ταράφ” της 18/04/2015 σε σχέση με το πάντοτε επίκαιρο θέμα της γενοκτονίας των Αρμενίων, αλλά και της Αγίας Σοφίας που απασχολεί και πάλι τη δημοσία γνώμη, ύστερα από την ανάγνωση του Κορανίου στο προαύλιο της μόλις προ ημερών.

Μετάφραση Θάνου Ζαράγκαλη

«Δεν είµαι ιστορικός, αλλά η προφορική Ιστορία και οι συζητήσεις µε οδηγούν στο συµπέρασµα ότι υπήρξε γενοκτονία. Ανεξαρτήτως από το πώς την ορίζουν οι διεθνείς νόµοι και οργανισµοί, απ’ όσο καταλαβαίνω εγώ και από την άποψη του Ισλάµ, αυτό που έκαναν στους Αρµένιους συµπολίτες, είναι γενοκτονία. Κάτι τέτοιο δεν έχει θέση στο Ισλάµ. Ακόµη και αν δράστης είναι ο πατέρας µου, η βαρβαρότητα είναι βαρβαρότητα. Και ενώ η γενοκτονία και η βαρβαρότητα δεν έχουν θέση στο Ισλάµ, έχουν στρογγυλοκαθίσει ανάµεσα στους Μουσουλµάνους. Όχι µόνο ασκούν γενοκτονία στους µη Μουσουλµάνους, αλλά και στους ίδιους τους οµόθρησκούς τους. Ακόµη περισσότερο, το να ισχυρίζεται κανείς ότι οι Τούρκοι δεν θα µπορούσαν να κάνουν κάτι τέτοιο, είναι αντίθετο προς την αλήθεια που λέει ότι ο άνθρωπος εξετάζεται από τον Δηµιουργό δια µέσου των νόµων που καθιέρωσε στο σύµπαν. Ο κάθε άνθρωπος θα µπορούσε να είναι βάρβαρος. Η γενοκτονία είναι ένα έγκληµα που διέπραξε ο µουσουλµανικός εθνικισµός που συνιστά µια κοσµική ιδεολογία, καθώς η ίδια ιδεολογία συγκρότησε το µουσουλµανικό έθνος που αποτελεί µία κοσµική κατηγορία. Είναι µια σφαγή που πραγµατοποίησαν οι εργολάβοι που κτίζουν έθνη, πράγµα αντίθετο στην παράδοση του Ισλάµ. Είναι λάθος των µουσουλµάνων Τούρκων και Κούρδων, αν υπάκουσαν σε βάρβαρες εντολές που έδωσε το κράτος. Το κράτος πρέπει κάνει ειλικρινείς προσπάθειες ώστε να ζητήσει συγνώµη από τους Αρµένιους πολίτες, να τους επιστρέψει την υπηκοότητα καθώς και τα ακίνητά τους. Το Ισλάµ δεν αποδέχεται αντίποινα. Δεν πρέπει να απαντούµε στη βαρβαρότητα µε βαρβαρότητα, και όχι µόνον αυτό, αλλά υπάρχουν και οι κανόνες στο Κοράνι που λέγουν ότι “δεν είναι ουδείς υπεύθυνος για πράξεις άλλου”. Όπως συγκροτούνται έθνη µε βάση τη γλώσσα, τη θρησκεία, το χρώµα, και πάλι µε βάση αυτά, κάποιοι προβαίνουν σε σφαγές. Και ο Μουσουλµάνος είναι άνθρωπος. Το Ισλάµ λέει ότι και ο Μουσουλµάνος µπορεί να κάνει λάθος και τότε πρέπει να ζητήσει άφεση αµαρτιών. Ο εθνικισµός από την πλευρά του θεωρεί ότι ο εθνικιστής είναι αλάνθαστος. Αυτή είναι η διαφορά. Ωστόσο, η τουρκική κοινωνία σε αυτό το θέµα υπέστη πλύση εγκεφάλου την οποία πραγµατοποίησε το καθεστώς. Το Ισλάµ µπορεί να χρειαστεί κάποιο χρόνο για την κάθαρση καθώς και για την αφύπνιση της αίσθησης του ελέους που κρύβεται στις συνειδήσεις. Ωστόσο, πιστεύω πως οι θρησκευόµενοι παρά τον εθνικισµό, θα αποδεχθούν την αλήθεια».

Την 1η Νοεµβρίου του 2013 είχα διατυπώσει τις παραπάνω σκέψεις ως απάντηση στον Φερντά Μπαλαντσάρ από την εφηµερίδα Αγκός που είχε ρωτήσει το τι σκέφτοµαι αναφορικά µε τα όσα έζησαν οι Αρµένιοι το 1915. Σήµερα παρατηρούµε ότι οι θρησκευόµενοι επηρεάζονται ακόµη περισσότερο από θεοσεβή εθνικισµό. Τα εθνικιστικά αντανακλαστικά συνεχίζουν να χρησιµοποιούν µε ευστροφία τα θρησκευτικά σύµβολα. Για παράδειγµα η λειτουργία της Αγίας Σοφίας ως τέµενος σε αντίποινα κατά του Πάπα που µίλησε για γενοκτονία. Ο περιορισµός των θρησκευτικών ελευθεριών των Χριστιανών της Τουρκίας για να χρησιµοποιηθούν ως µέσο πολιτικού παζαρέµατος, παρουσιάζεται ως ηρωική πράξη.

Και όµως η Αγία Σοφία είναι χώρος λατρείας που κτίστηκε ως εκκλησία. Ας µε συγχωρήσει ο Μεχµέτ ο Πορθητής, αλλά µετέτρεψε την εκκλησία σε τζαµί παραβαίνοντας το τι πρεσβεύει το Ισλάµ. Η λογική της µετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τέµενος θα πρέπει να αναζητηθεί στον πολιτισµό και την πρακτική της Αυτοκρατορίας και όχι στο Ισλάµ. Η δε µετατροπή σε µουσείο, του ναού που πρόσφερε υπηρεσίες επί αιώνες ως τέµενος, στο πλαίσιο των προσπαθειών της πολιτισµικής οικειοποίησης του Κεµαλισµού, είναι ένα δεύτερο και µεγαλύτερο σφάλµα. Αυτό που πρέπει να γίνει σήµερα είναι να επιστρέψει η Αγία Σοφία στην λειτουργία για την οποία κτίστηκε. Το ιδανικότερο είναι να συµβολίζει ως εκκλησία τον ισλαµικό πολιτισµό. Η δεύτερη ιδανική λύση θα ήταν να λειτουργήσει µε µια αντίληψη κατά την οποία θα µπορούσε να δεχθεί τις λατρευτικές πρακτικές των Χριστιανών και των Μουσουλµάνων ως εκκλησία – τέµενος. Θα µπορούσαν ακόµη να διευκολυνθούν και οι πολίτες που προτιµούν να την έχουν ως µουσείο, διατηρώντας ένα µεγάλων διαστάσεων κέντρο πληροφοριών για τουρίστες.

Στον κόσµο της βαρβαρότητας η δικαιοσύνη ‘αποδίδεται’ µε αντίποινα και εκδίκηση. Στον κόσµο του πολιτισµού η δικαιοσύνη δεν απονέµεται δια του ρεβανσισµού, αλλά δια µέσου των δικαιωµάτων και της νοµιµότητας. Αποτελεί βαρβαρότητα να χρησιµοποιηθούν τα θεµελιώδη δικαιώµατα ως εργαλείο πολιτικής όπως θα ήταν τα δικαιώµατα που αφορούν τη λατρεία και την εκπαίδευση των Χριστιανών. Δυστυχώς, η Αγία Σοφία αποτελεί το τελειωτικό, αποτελεσµατικό βόλι στα χέρια των θρησκόληπτων πολιτικών αντρών. Το βόλι θα ριχτεί όταν φτάσει η ώρα του.

Μακάρι ο λόγος να µην ήταν το πολιτικό όφελος, αλλά η θρησκεία και η δικαιοσύνη. Θα ήταν πολύ πιο σωστό.